Alina Szapocznikow

Alina Szapocznikow (1926, Kalisz — 1973, Praz-Coutant we Francji) należy do najważniejszych powojennych polskich artystek i najoryginalniejszych rzeźbiarek XX wieku. Pochodziła z żydowskiej rodziny lekarzy; jako nastolatka przeżyła Zagładę — getto w Pabianicach oraz obozy Auschwitz-Birkenau, Bergen-Belsen i Theresienstadt. Po wojnie kształciła się jako rzeźbiarka w Pradze i Paryżu (École Nationale Supérieure des Beaux-Arts); w 1951 roku, chorując na gruźlicę, wróciła do Polski, a z czasem ponownie wyemigrowała do Paryża.

Po krótkim, przetworzonym po swojemu epizodzie socrealizmu Szapocznikow odeszła ku figuracji i abstrakcji, by w latach 60. radykalnie przedefiniować rzeźbę jako intymny zapis pamięci i własnego ciała. Przełomem stało się odlewanie własnego ciała — od „Nogi” (1962) po odlewy ust, piersi i twarzy modelowane w syntetycznej żywicy, poliuretanie i poliestrze, przetwarzane, powiększane i zwielokrotniane. Ciało jest u niej nośnikiem zarówno dramatu, jak i zmysłowej przyjemności; w 1965 roku za rzeźbę „Goldfinger” otrzymała nagrodę Fundacji Copleya, w której jury zasiadali Marcel Duchamp i Max Ernst.

W 1969 roku zdiagnozowano u artystki raka piersi — odtąd w odważny, niespotykany wcześniej sposób odwoływała się do swojej choroby (cykle „Nowotwory” i „Nowotwory uosobione”), a w ostatnim roku życia stworzyła „Zielnik” — spłaszczone odlewy ciała własnego i syna. Rozwinęła indywidualny język, którym mierzyła się z traumą Zagłady i dezintegracją ciała. Jej twórczość przeżywa dziś międzynarodową rewaloryzację: w 2012 roku nowojorska MoMA pokazała retrospektywę „Sculpture Undone 1955–1972”, a od 2018 roku jej spuściznę reprezentuje renomowana galeria Hauser & Wirth.