Antoni Fałat

Antoni Fałat (1942, Warszawa — 2024) był malarzem, grafikiem i rysownikiem, a także twórcą i wieloletnim rektorem Europejskiej Akademii Sztuk w Warszawie. Studia ukończył na Wydziale Malarstwa warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, broniąc w 1969 roku dyplomu z wyróżnieniem w pracowni profesora Aleksandra Kobzdeja.

Należał do najwybitniejszych malarzy debiutujących na przełomie lat 60. i 70. W 1969 roku współtworzył grupę „AUT” (Aut Pictura Aut Nihil), której program — ogłoszony na wystawie w warszawskiej Galerii MDM w 1970 roku — zawierał się w haśle „polska figuracja, polski styl, polska egzotyka”. Uczestniczył także w ruchu „O poprawę”, skupiającym absolwentów warszawskiej ASP, a w latach 80. w działaniach kultury niezależnej.

Wypracował oryginalną odmianę fotorealizmu, bliską ekspresjonistycznemu nurtowi nowej figuracji. Za wzór swoich obrazów brał stare, XIX-wieczne fotografie z rodzinnych albumów, tworząc na ich podstawie nowe, nastrojowe i kontrastowe wizerunki ludzi o charakterystycznych, bladych, jakby „martwych”, anonimowych fizjonomiach. Kolorystykę ograniczał do „fotograficznej” gamy czerni, bieli i szarości, wzbogacanej niekiedy mocnym akcentem zieleni lub ultramaryny; rozległe płaszczyzny, syntetyczne modelowanie światłocieniem i rysunek na granicy realizmu i deformacji wyznaczają rozpoznawalny charakter tego malarstwa.

Istotą jego sztuki nie był jednak sam człowiek. Postać, odziana w kostium z innej epoki, nabierała znaczenia dopiero w spotkaniu z innymi — w zestawieniu z atrybutami, gestem, pozą i tytułem obrazu. Tematem stawały się relacje międzyludzkie, miejsce jednostki w społeczności oraz postawa wobec tradycji i konwenansów, a całość bywała gorzkim komentarzem do konwencjonalności zachowań i wszechobecnego dążenia do unifikacji człowieka. Wątki te Fałat rozwijał w cyklach związanych z polską rzeczywistością, m.in. „Portrety Polskie” i „Polska Faraonów”.

W 1992 roku założył w Warszawie prywatną Europejską Akademię Sztuk, której został rektorem, a w latach 1992–1996 zasiadał w Radzie Kultury przy Prezydencie RP. Jego prace pokazywano na kilkudziesięciu wystawach w kraju i za granicą — m.in. w siedzibie ONZ w Genewie (2005) i w Parlamencie Europejskim w Brukseli (2015) — i znajdują się w zbiorach Muzeów Narodowych w Warszawie, Krakowie i Gdańsku, Zachęty — Narodowej Galerii Sztuki, Muzeum w Gandawie oraz Muzeum Puszkina w Moskwie. Konsekwentny i osobny, Fałat pozostaje jednym z najważniejszych przedstawicieli polskiej nowej figuracji.