Bogusław Szwacz

Bogusław Szwacz (1912, Leżajsk — 2009, Warszawa) studiował malarstwo w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, m.in. u Teodora Axentowicza i Xawerego Dunikowskiego, którą ukończył z wyróżnieniem w 1937 roku. Lata wojny przetrwał we Lwowie, a w 1944 osiadł w podkrakowskim Tyńcu, gdzie powstał cykl pejzażowych akwarel.

Po wojnie włączył się w organizowanie życia artystycznego: w 1946 podjął pracę pedagogiczną na krakowskiej ASP i wystawiał z Grupą Młodych Plastyków skupioną wokół Tadeusza Kantora — obok Marii Jaremy, Jerzego Nowosielskiego i Erny Rosenstein. Na przełomie 1947 i 1948 roku, na stypendium w Paryżu, przystąpił do grupy „Le Surréalisme Révolutionnaire”, działał w kręgu Fernanda Légera i pokazał prace na Salon des Réalités Nouvelles (1948).

Po powrocie przeniósł się do Warszawy, związał z Klubem Młodych Artystów i Naukowców i wziął udział w I Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Krakowie (1948/1949). Od końca lat 40. uczył w warszawskiej uczelni — późniejszej Akademii Sztuk Pięknych — gdzie przez dekady prowadził zajęcia (m.in. rysunek na Wydziale Rzeźby) i w 1983 roku otrzymał tytuł profesora.

W czasach socrealizmu malował obrazy zgodne z doktryną, ale już w 1955 roku bezpowrotnie porzucił figurację, prezentując na wystawie w warszawskim Związku Literatów swoje abstrakcje z lat 1949–1955. Czerpiąc z kubizmu i informelu, dążył do wyrażenia stanów ducha i pytań metafizycznych — relacji człowieka z wszechświatem, w którym żyje.

Na tej podstawie, od przełomu lat 50. i 60., zbudował autorską koncepcję Ars-Horme — „Sztukę Poruszania Wyobraźni”, ostatecznie ujętą w manifeście z 1977 roku. Analizował w niej uniwersalne kody zapisu — od alfabetu arabskiego, aramejskiego i chińskiego po notację muzyczną — wydobywając z nich elementarne struktury znaczeniowe i budując z drobnych form kompozycje, których rytm i zagęszczenia podkreślał fakturą i kolorem. Sztukę traktował jako aktywność równą filozofii i religii.

Jako uczestnik ruchu awangardowego pokazywał prace na II i III Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Warszawie (1957, 1959), „Konfrontacjach” w Galerii Krzywe Koło (1962, 1963), I Biennale Form Przestrzennych w Elblągu (1965) i sympozjach „Złotego Grona” w Zielonej Górze, a także za granicą — od Paryża po Stany Zjednoczone. Jego prace znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie i Muzeum Sztuki w Łodzi. Konsekwentny, intelektualny dorobek Szwacza — od kręgu Kantora po własną filozofię obrazu — wraca dziś w pokazach monograficznych jako jeden z osobnych rozdziałów polskiej powojennej abstrakcji.