Bolesław Cybis

Bolesław Cybis (1895, folwark Massandra na Krymie — 1957, Trenton, New Jersey) był malarzem, grafikiem, rzeźbiarzem i ceramikiem — jedną z największych indywidualności polskiej sztuki dwudziestolecia międzywojennego. Malarstwo studiował w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych, w pracowni Tadeusza Pruszkowskiego, a grafikę u Władysława Skoczylasa.

W 1925 roku był jednym z założycieli Bractwa św. Łukasza — jednego z najważniejszych ugrupowań międzywojnia, skupiającego uczniów Pruszkowskiego zafascynowanych sztuką dawną, zwłaszcza renesansem, i przywiązujących ogromną wagę do jakości warsztatu. Łukaszowcy tworzyli kompozycje historyczne, biblijne, portrety i pejzaże; w 1937–1939 Cybis prowadził także zajęcia z rysunku w warszawskiej ASP.

Jego własny styl wykrystalizował się m.in. dzięki podróżom do Włoch i Afryki (1930). Początkową fascynację tradycją zastąpiło zainteresowanie postkubistyczną awangardą oraz wizyjne, niepokojące obrazy z pogranicza realizmu magicznego — od stylizowanych „typów łowickich” po nadnaturalnej wielkości, zdeformowane głowy. Do najbardziej znanych dzieł należą „Primavera” i „Toaleta”. Cybis interesował się też nowymi technologiami, łącząc malarstwo z reliefem.

W dwudziestoleciu był jednym z najchętniej wystawianych polskich malarzy; jego prace trafiały do kolekcji na całym świecie — m.in. Galerii Trietiakowskiej w Moskwie, Brooklyn Museum w Nowym Jorku i Musée Rath w Genewie. Współtworzył dekoracje polskich pawilonów na Wystawach Światowych w Paryżu (1937) i Nowym Jorku (1939) oraz wystrój transatlantyku „Batory”.

Wyjazd do USA w 1939 roku — do prac przy polskim pawilonie nowojorskiej Wystawy Światowej — okazał się punktem zwrotnym: wybuch wojny uniemożliwił powrót, a Cybis pozostał w Stanach do końca życia. Tam porzucił malarstwo na rzecz ceramiki: wraz z żoną Marią prowadził w Trenton fabrykę porcelany Cordey China Inc., a w 1954 roku założył eksperymentalne studio Cybis Porcelain Art, zyskując uznanie jako jeden z czołowych amerykańskich twórców porcelany artystycznej. Jego prace znajdują się m.in. w Muzeum Narodowym w Warszawie, Muzeum Okręgowym w Bydgoszczy i Muzeum Nadwiślańskim w Kazimierzu Dolnym. Dziś, wraz z rosnącym zainteresowaniem łukaszowcami i sztuką międzywojnia, oryginalna, „magiczna” twórczość Cybisa odczytywana jest na nowo.