Henryk Stażewski

Henryk Stażewski (1894, Warszawa — 1988, Warszawa) był pionierem i nestorem polskiej awangardy, czołowym przedstawicielem konstruktywizmu i abstrakcji geometrycznej, a także teoretykiem sztuki, projektantem wnętrz, scenografem i twórcą plakatów. Studiował w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych (1913–1919, u Stanisława Lentza) i już w międzywojniu znalazł się w samym centrum awangardy: współtworzył grupy Blok, Praesens i a.r., redagował ich czasopisma oraz należał do paryskich ugrupowań Cercle et Carré i Abstraction-Création. Wspólnie z Katarzyną Kobro i Władysławem Strzemińskim współtworzył Międzynarodową Kolekcję Sztuki Nowoczesnej w Muzeum Sztuki w Łodzi.

Po II wojnie światowej Stażewski odgrywał wiodącą rolę w życiu artystycznym — w 1966 roku współzałożył, m.in. z Tadeuszem Kantorem i Edwardem Krasińskim, warszawską Galerię Foksal, stając się dla neoawangardy żywym łącznikiem z dawną, autentyczną awangardą. Dążył do sztuki całkowicie obiektywnej, uniwersalnej i poddanej dyscyplinie, uważając — podobnie jak inni geometrycy — że sztuka, na wzór nauki, powinna badać fundamentalne zasady rzeczywistości.

Choć pierwsze reliefy zaczął konstruować dopiero po sześćdziesiątce, to one stały się jego znakiem rozpoznawczym: przekraczając tradycyjnie pojmowany obraz, budował kompozycje z jednego powtarzanego elementu — najczęściej kwadratu — układając barwy w sekwencje przypominające tablice kolorymetryczne. Przeszedł przez „okres biały”, a następnie eksperymentował z miedzią, aluminium, pleksi, farbami fluorescencyjnymi i rastrem, tworząc m.in. cykl „Redukcje”. Jego prace znajdują się w najważniejszych zbiorach w kraju i za granicą, m.in. w Muzeum Sztuki w Łodzi i Centre Pompidou.