Henryk Stażewski

Henryk Stażewski (1894, Warszawa – 1988, Warszawa) był pionierem i nestorem polskiej awangardy, czołowym przedstawicielem konstruktywizmu i abstrakcji geometrycznej, a także teoretykiem sztuki, projektantem wnętrz, scenografem i twórcą plakatów. Studiował w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych (1913–1919, u Stanisława Lentza) i już w międzywojniu znalazł się w samym centrum awangardy: współtworzył grupy Blok, Praesens i a.r., redagował ich czasopisma oraz należał do paryskich ugrupowań Cercle et Carré i Abstraction-Création. Wspólnie z Katarzyną Kobro i Władysławem Strzemińskim współtworzył Międzynarodową Kolekcję Sztuki Nowoczesnej w Muzeum Sztuki w Łodzi.

Po II wojnie światowej Stażewski odgrywał wiodącą rolę w życiu artystycznym: w 1966 roku współzałożył, m.in. z Tadeuszem Kantorem i Edwardem Krasińskim, warszawską Galerię Foksal, stając się dla neoawangardy żywym łącznikiem z dawną, autentyczną awangardą. Dążył do sztuki całkowicie obiektywnej, uniwersalnej i poddanej dyscyplinie, uważając, podobnie jak inni geometrycy, że sztuka, na wzór nauki, powinna badać fundamentalne zasady rzeczywistości.

Choć pierwsze reliefy zaczął konstruować dopiero po sześćdziesiątce, to one stały się jego znakiem rozpoznawczym: przekraczając tradycyjnie pojmowany obraz, budował kompozycje z jednego powtarzanego elementu, najczęściej kwadratu, układając barwy w sekwencje przypominające tablice kolorymetryczne. Przeszedł przez „okres biały”, a następnie eksperymentował z miedzią, aluminium, pleksi, farbami fluorescencyjnymi i rastrem, tworząc m.in. cykl „Redukcje”. Jego prace znajdują się w najważniejszych zbiorach w kraju i za granicą, m.in. w Muzeum Sztuki w Łodzi i Centre Pompidou.