Jan Lebenstein

Jan Lebenstein (1930, Brześć Litewski — 1999, Kraków) był malarzem i grafikiem, twórcą oryginalnej odmiany malarstwa figuratywnego z elementami surrealizmu i abstrakcji. Studiował w warszawskiej ASP, m.in. u Eugeniusza Eibischa i Artura Nacht-Samborskiego. Zadebiutował na pokoleniowej wystawie „Przeciw wojnie, przeciw faszyzmowi” w warszawskim Arsenale (1955), gdzie nagrodzono jego nostalgiczne pejzaże przedmieść. W 1956 roku miał pierwszą indywidualną wystawę w Teatrze na Tarczyńskiej, prowadzonym przez zaprzyjaźnionego Mirona Białoszewskiego.

Tworzył kolejno „Figury kreślone”, „Figury hieratyczne” i wreszcie „Figury osiowe” — uproszczone, totemiczne postacie ludzkie, najczęściej kobiece, ujęte wertykalnie wokół pionowej osi, precyzyjne i bogate w tony, niekiedy ocierające się o abstrakcję. W 1959 roku za cykl „Figur osiowych” otrzymał Grand Prix na I Międzynarodowym Biennale Młodych w Paryżu, co przyniosło mu międzynarodową sławę; od tego czasu mieszkał na stałe we Francji (od 1971 obywatel francuski).

W kolejnych latach czerpał tematy z literatury starożytnej, mitologii i Biblii, tworząc pełne ekspresji, fantastyczno-symboliczne kompozycje o motywach zwierzęcych — swoisty bestiariusz. Związany ze środowiskiem paryskiej „Kultury” i Galerii Lambert, przyjaźnił się z Gustawem Herlingiem-Grudzińskim, którego opowiadania ilustrował; wykonał też cykle ilustracji m.in. do „Folwarku zwierzęcego” Orwella i „Księgi Hioba”. Najbogatszą kolekcję jego prac (sprowadzanych z Francji przez Mariusza Hermansdorfera) posiada Muzeum Narodowe we Wrocławiu, a „Figury osiowe” trafiły do nowojorskiego MoMA. Retrospektywa jego twórczości odbyła się w warszawskiej Zachęcie w 1992 roku.