Jerzy Grabowski

Jerzy Grabowski (1933, Gutki koło Łomży – 2004) był grafikiem, malarzem i rysownikiem, jednym z najciekawszych przedstawicieli abstrakcji geometrycznej w grafice europejskiej drugiej połowy XX wieku. Studiował architekturę na Politechnice Wrocławskiej, a następnie grafikę na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie w 1962 roku obronił dyplom w pracowni profesora Józefa Mroszczaka. Od 1976 roku prowadził Pracownię Litografii na Wydziale Malarstwa ASP w Łodzi, a od 1996 wykładał także w Europejskiej Akademii Sztuk w Warszawie. Był członkiem międzynarodowego stowarzyszenia drzeworytników Xylon i jurorem wielu prestiżowych konkursów graficznych.

Twórczość Grabowskiego, zaliczana do abstrakcji geometrycznej aplikowanej z matematyczną dokładnością, oparta jest na strukturach matematycznych. Matematyka stanowiła dla niego istotny punkt odniesienia: nawet system barw podporządkował wartościom cyfrowym, a jego kompozycje budują figury tej samej wielkości, różniące się jedynie kolorem. Wykorzystywał przy tym zjawiska iluzji wzrokowej, bliskie op-artowi. Najpełniej wyraził się w grafice: tworzył abstrakcyjne linoryty z reliefowymi, wklęsłymi i wypukłymi tłoczeniami, uzupełnianymi mocnymi akcentami koloru. W jego pracach pobrzmiewają echa bauhausowskiej teorii barwy, Johannesa Ittena, Josefa Albersa i Maxa Billa. Pozostają one jednak na wskroś oryginalne. Powracają w nich motywy dualizmu natury, nieskończoności i zamknięcia przestrzeni (cykle „Raport osiowy”, „Środek osi”, „Wtręty w syntezie progresu”).

Grabowski odegrał też ważną rolę jako animator i promotor sztuki konkretnej oraz op-artu w Polsce. W latach 60. i 70. utrzymywał stałe kontakty ze środowiskami artystycznymi Europy Zachodniej, a z jego inicjatywy ogólnopolska wystawa „Kolor w grafice” przekształciła się w Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie. Miał ponad 40 wystaw indywidualnych i brał udział w przeszło 400 zbiorowych w kraju i za granicą. Wśród najważniejszych nagród znalazły się Brązowy Medal na 13. Międzynarodowym Konkursie Rysunku im. Joana Miró w Barcelonie (1974), Grand Prix 2. Quadriennale Drzeworytu i Linorytu Polskiego w Olsztynie (1979) oraz Złoty Medal na 12. Norweskim Międzynarodowym Triennale Grafiki we Fredrikstad (1999). Konsekwentny i precyzyjny, Grabowski pozostaje jednym z najważniejszych twórców polskiej abstrakcji geometrycznej, malarzem i grafikiem, dla którego liczba była tworzywem obrazu.