Jerzy Nowosielski

Jerzy Nowosielski (1923, Kraków — 2011, Kraków) był jednym z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych polskich artystów XX wieku — malarzem, scenografem, twórcą malowideł ściennych oraz teoretykiem sztuki współczesnej i teologii prawosławnej. Wychowany na styku kultur, w tradycji grekokatolicko-prawosławnej, studia rozpoczął w 1940 roku w krakowskiej Kunstgewerbeschule, a w 1942 spędził blisko rok we wspólnocie prawosławnej przy ławrze studyckiej w Uniowie pod Lwowem, gdzie studiował teorię i sztukę malowania ikon — jak wspominał, „tam narodził się duchowo”. Po wojnie kształcił się na ASP w Krakowie (m.in. pod wpływem Tadeusza Kantora), uzyskując dyplom w 1947 roku.

W 1957 roku Nowosielski był członkiem-założycielem Stowarzyszenia Artystycznego Grupa Krakowska; w latach 1957–1962 wykładał w PWSSP w Łodzi, a od 1962 do 1993 prowadził pracownię na krakowskiej ASP, ciesząc się ogromnym autorytetem wśród studentów. W jego twórczości — jak sam mówił — „żyją i walczą ze sobą dwa nurty: figuracja i abstrakcja geometryczna”, a fascynacja ikoną wynikała właśnie z tej opozycji, którą ikona potrafiła pogodzić w malarskiej syntezie. Bohaterką wielu jego obrazów jest kobieta — akty, postaci sportsmenek i gimnastyczek w zaskakujących perspektywach, kobiety-ikony, wnętrza, pejzaże i akty na plaży.

Niepoślednie miejsce w jego sztuce zajmuje abstrakcja — sedno rozważań nad obrazem jako nośnikiem idei — oraz malarstwo sakralne: liczne polichromie i ikonostasy w cerkwiach i kościołach w całej Polsce. Był też autorem esejów o ikonie i prawosławiu. Uczestniczył w Biennale w Wenecji i São Paulo oraz w wystawach w Nowym Jorku, Paryżu, Londynie i Wiedniu; otrzymał m.in. Nagrodę Państwową (1984) i Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski. Sejm RP ustanowił rok 2023 Rokiem Jerzego Nowosielskiego.