Józef Hałas

Józef Hałas (1927, Nowy Sącz – 2015, Wrocław) przyjechał do Wrocławia w 1949 roku i wstąpił do Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych, gdzie w 1954 obronił dyplom w pracowni Eugeniusza Gepperta. Z macierzystą uczelnią związał całe życie: był jej wieloletnim pedagogiem i przez lata kierował Katedrą Malarstwa i Rysunku.

Należał do pokolenia Arsenału (1955) i stał się jednym z filarów wrocławskiej szkoły malarstwa. W 1956 roku współtworzył Grupę X, wraz z Alfonsem Mazurkiewiczem, Małgorzatą Grabowską i Krzesławą Maliszewską, a od 1961 należał do Szkoły Wrocławskiej, znanej od 1967 roku jako Grupa Wrocławska. Jego wpływ na styl tego środowiska był ogromny. Pozostał mistrzem dla kolejnych pokoleń malarzy.

Od 1962 roku głównym tematem jego malarstwa stał się pejzaż, przede wszystkim góry i wzgórza rodzinnej Sądecczyzny. Hałas konsekwentnie syntetyzował i porządkował kształty, redukując krajobraz do nieregularnych figur geometrycznych, aż forma stawała się znakiem abstrakcyjnym, wysublimowanym przedmiotem kontemplacji. Obraz organizował zwykle horyzontalnym podziałem na niebo i ziemię, uzupełnianym pionami, skosami i grą czystego koloru.

Równie ważna jak forma była materia. Pejzaż budował strukturalnymi, celowo kształtowanymi warstwami farby, a barwę, gamy błękitów, zieleni i szarości, podnosił do rangi tematu. Te poszukiwania zamykał w cyklach: Figury, Góry, Wnętrza, Przeciwstawienia, Piony–Skosy, tworząc obok obrazów olejnych także gwasze i rysunki.

Od pierwszej wystawy indywidualnej w 1955 roku pokazywał prace na ponad trzystu ekspozycjach w kraju i za granicą. Zdobył Grand Prix Festiwalu Malarstwa Współczesnego w Szczecinie (1966), a w 2006 Złoty Medal „Gloria Artis”. Czterdziestolecie jego pracy uczciło retrospektywą Muzeum Narodowe we Wrocławiu (1994), a w 2005 roku pokaz w warszawskiej Zachęcie wpisał go, słowami dyrektorki Agnieszki Morawińskiej, w grono klasyków XX wieku, obok Fijałkowskiego, Nowosielskiego i Gierowskiego. Zdyscyplinowane, konsekwentne malarstwo Hałasa pozostaje jednym z filarów polskiej powojennej abstrakcji.