Józef Hałas

Józef Hałas (1927, Nowy Sącz — 2015, Wrocław) przyjechał do Wrocławia w 1949 roku i wstąpił do Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych, gdzie w 1954 obronił dyplom w pracowni Eugeniusza Gepperta. Z macierzystą uczelnią związał całe życie — był jej wieloletnim pedagogiem i przez lata kierował Katedrą Malarstwa i Rysunku.

Należał do pokolenia Arsenału (1955) i stał się jednym z filarów wrocławskiej szkoły malarstwa. W 1956 roku współtworzył Grupę X — wraz z Alfonsem Mazurkiewiczem, Małgorzatą Grabowską i Krzesławą Maliszewską — a od 1961 należał do Szkoły Wrocławskiej, znanej od 1967 roku jako Grupa Wrocławska. Jego wpływ na styl tego środowiska był ogromny; pozostał mistrzem dla kolejnych pokoleń malarzy.

Od 1962 roku głównym tematem jego malarstwa stał się pejzaż — przede wszystkim góry i wzgórza rodzinnej Sądecczyzny. Hałas konsekwentnie syntetyzował i porządkował kształty, redukując krajobraz do nieregularnych figur geometrycznych, aż forma stawała się znakiem abstrakcyjnym — wysublimowanym przedmiotem kontemplacji. Obraz organizował zwykle horyzontalnym podziałem na niebo i ziemię, uzupełnianym pionami, skosami i grą czystego koloru.

Równie ważna jak forma była materia. Pejzaż budował strukturalnymi, celowo kształtowanymi warstwami farby, a barwę — gamy błękitów, zieleni i szarości — podnosił do rangi tematu. Te poszukiwania zamykał w cyklach: Figury, Góry, Wnętrza, Przeciwstawienia, Piony–Skosy, tworząc obok obrazów olejnych także gwasze i rysunki.

Od pierwszej wystawy indywidualnej w 1955 roku pokazywał prace na ponad trzystu ekspozycjach w kraju i za granicą. Zdobył Grand Prix Festiwalu Malarstwa Współczesnego w Szczecinie (1966), a w 2006 — Złoty Medal „Gloria Artis”. Czterdziestolecie jego pracy uczciło retrospektywą Muzeum Narodowe we Wrocławiu (1994), a w 2005 roku pokaz w warszawskiej Zachęcie wpisał go — słowami dyrektorki Agnieszki Morawińskiej — w grono klasyków XX wieku, obok Fijałkowskiego, Nowosielskiego i Gierowskiego. Zdyscyplinowane, konsekwentne malarstwo Hałasa pozostaje jednym z filarów polskiej powojennej abstrakcji.