Maria Michałowska

Maria Michałowska (1925–2018) była malarką, rysowniczką i fotografką — jedną z pierwszych przedstawicielek sztuki konceptualnej w Polsce. Studiowała na Wydziale Humanistycznym UJ w Krakowie (1945–47), a następnie na Wydziale Malarstwa PWSSP we Wrocławiu (1951–57). Przez ponad pięć dekad związana z Wrocławiem, była wieloletnią wykładowczynią (od 1991 profesorką) na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej. Od 1967 roku współtworzyła Grupę Wrocławską (m.in. ze Zdzisławem Jurkiewiczem, Janem Chwałczykiem i Jerzym Rosołowiczem) i należała do kręgu Galerii pod Moną Lizą, bliska koncepcji „sztuki niemożliwej” Jerzego Ludwińskiego.

Twórczość Michałowskiej — choć obejmuje malarstwo, rysunek, fotografię i zdarzenia konceptualne — jest wewnętrznie spójna: cechuje ją intelektualna struktura i racjonalna refleksja nad procesem tworzenia oraz fenomenami czasu i przestrzeni, przy jednoczesnym dowartościowaniu wizualności i materii. We wczesnym cyklu malarskim „Formy znikające” kontemplowała kolor jako zjawisko; w latach 70. zaczęła „pojawiać się” w swojej sztuce, tworząc fotograficzne i rysunkowe cykle „Multiplikacje”, „Multiplikacje: Autoportrety” (1972), „Ślady” (1972) i „Przekształcenia” (1973) — multiplikowane obrysy dłoni i profilu twarzy, prowokujące skojarzenia z op-artem.

Michałowska uczestniczyła w przełomowych dla polskiej sztuki wydarzeniach — Sympozjum Plastycznym „Wrocław '70”, wystawie „SP. Sztuka Pojęciowa” (1970), Plenerach Osieckich oraz „Atelier 72” w Edynburgu (1972). Za życia odbyło się zaledwie jedenaście jej wystaw indywidualnych; pierwszą monograficzną prezentacją jej dorobku była wystawa „Na końcu tej drogi być może znajdę lustro” w Muzeum Architektury we Wrocławiu (2024). Jej prace znajdują się m.in. w Muzeach Narodowych we Wrocławiu, Poznaniu i Warszawie, Muzeum Architektury we Wrocławiu, Muzeum Sztuki w Łodzi i MOCAK-u.