Maria Papa

Maria Papa Rostkowska urodziła się w 1923 roku w Brwinowie pod Warszawą. W czasie Powstania Warszawskiego walczyła jako łączniczka, przenosząc broń kanałami między dzielnicami oblężonego miasta. Aresztowana i deportowana, uciekła z transportu do Auschwitz. Za udział w oporze zbrojnym odznaczona Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari.

Po wojnie studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, następnie — dzięki stypendium — w Paryżu. Wykładała malarstwo w Sopocie i Warszawie. W 1957 roku opuściła Polskę na stałe. Rok później poślubiła Gualtieriego di San Lazzaro — włoskiego krytyka, wydawcę pisma XXe Siècle, centralnej platformy Nowej Szkoły Paryskiej — i weszła w środowisko, w którym jej sąsiadami artystycznymi byli Miró, Chagall, Fontana, Hartung, Soulages i Szapocznikow.

W Albisoli odkryła rzeźbę poprzez pracę w glinie. W połowie lat 60., za namową Arpa i Marino Mariniego, przeszła na bezpośrednie kucie w marmurze. Tę technikę — przez większość XX wieku zarezerwowaną de facto dla mężczyzn — uczyniła fundamentem swojej praktyki. Pracowała osobiście w kamieniu, bez pośrednictwa rzemieślników. W zakładach Henraux w Querceta, gdzie rzeźbili Henry Moore i Lipchitz, robotnicy nazywali ją Maria la Polacca.

W 1966 roku jako jedna z dwóch polskich artystek (obok Aliny Szapocznikow) otrzymała nagrodę Fundacji Copleya. W tym samym roku założyła pracownię w Pietrasanta, w pobliżu kamieniołomów Carrary. Stworzyła ponad trzysta rzeźb — od prac kameralnych po monumentalne realizacje w przestrzeni publicznej Paryża i Warszawy.

Twórczość Rostkowskiej — formalnie abstrakcyjna, treściowo zakorzeniona w tematach macierzyństwa, wojowniczości i erosu — sytuuje się na przecięciu rzeźby klasycznej i powojennej nowoczesności. W przeciwieństwie do rówieśniczek eksplorujących nowe materiały syntetyczne, trwała przy marmurze jako materii zarówno antycznej, jak i radykalnie fizycznej: wymagającej, nieprzewidywalnej, nieodwracalnej.

W Polsce po raz pierwszy pokazała pracę po emigracji dopiero w 1991 roku. Pierwsza krajowa retrospektywa odbyła się w 2014 roku. Jej twórczość należy do najważniejszych i najsłabiej rozpoznanych rozdziałów polskiej rzeźby drugiej połowy XX wieku.