Nikifor Krynicki

Nikifor Krynicki, właściwie Epifaniusz Drowniak (1895, Krynica — 1968, Folusz), był łemkowskim malarzem samoukiem, przedstawicielem sztuki naiwnej i jednym z najwybitniejszych prymitywistów na świecie. Przyszedł na świat jako syn ubogiej, głuchoniemej łemkowskiej żebraczki; wrodzona wada — przyrośnięty język — sprawiła, że mówił bełkotliwie, nie chodził do szkoły i pozostał analfabetą. Przez większość życia traktowany jako odmieniec, żył samotnie i w nędzy.

Jedynym łącznikiem ze światem było dla niego malowanie. Na zdobytych skrawkach papieru, kartonikach i opakowaniach rysował ołówkiem i kredką oraz malował akwarelą otaczającą go rzeczywistość — krynickie cerkwie i kamieniczki, dworce kolejowe, pejzaże, a także autoportrety, w których przedstawiał się niekiedy jako biskup czy święty. Był swoistym dokumentalistą rzeczywistości, przekształcającym ją wedle własnej fantazji; środowisko artystyczne zachwycało się przede wszystkim jego bezbłędnym operowaniem kolorem.

Jego twórczość odkrył w 1930 roku ukraiński malarz Roman Turyn, który zapoznał z nią polskich i ukraińskich kapistów przebywających w Paryżu — wzbudziła ich podziw, choć szersze uznanie przyszło dopiero u schyłku życia artysty. Nikifor wystawiał wówczas w kraju i za granicą, m.in. w Paryżu, Brukseli, Amsterdamie i Wiedniu, zyskując światową sławę. Od 1960 roku aż do śmierci opiekował się nim krynicki malarz Marian Włosiński, który stworzył mu warunki do pracy, a po jego odejściu ocalił dorobek. Dzieje tej niezwykłej przyjaźni opowiada film „Mój Nikifor” Krzysztofa Krauzego (2004), w którym w rolę malarza wcieliła się Krystyna Feldman; od 1995 roku w Krynicy działa poświęcone artyście Muzeum Nikifora.

Osobnym, poruszającym wątkiem była jego tożsamość. Do lat 60. nie posiadał nazwiska — posługiwał się jedynie imieniem; dopiero w 1962 roku sąd, na potrzeby dokumentów, urzędowo nadał mu nazwisko „Krynicki”, wpisując fikcyjne dane. Prawdziwe imię i nazwisko — Epifaniusz Drowniak — przywrócono mu dopiero w 2003 roku. Dziś Nikifor pozostaje jednym z najsłynniejszych malarzy naiwnych w historii sztuki i symbolem talentu, który przezwyciężył skrajne wykluczenie.