Stanisław Dróżdż

Stanisław Dróżdż (1939, Sławków — 2009, Wrocław) był najwybitniejszym polskim poetą konkretnym i jednym z czołowych twórców powojennej awangardy. Dzieciństwo spędził w Sosnowcu, a od 1955 roku związał się na ponad pół wieku z Wrocławiem, gdzie studiował polonistykę; dyplom uzyskał w 1979 roku na podstawie opracowanej i wydanej przez siebie książki „Poezja konkretna. Wybór tekstów polskich oraz dokumentacja z lat 1967–1977”.

Choć jego twórczość najczęściej zalicza się do konceptualizmu, sam autor uważał się przede wszystkim za poetę. „Czuję się poetą. Bardziej poetą niż artystą” — mówił — „mojej poezji bliżej do nauk ścisłych niż do sztuki”. Podstawowym źródłem jego inspiracji był język, a obok niego matematyka i inne systemy znaków.

Swoje prace od 1967 roku Dróżdż określał terminem „pojęciokształty” — od kształtów pojęć, które realizują się w momencie ich przestrzennego uformowania. Są one zarazem tekstem i obrazem; jak pisał, „pojęciokształty są merytoryczno-formalnymi, samoanalizującymi kodyfikatorami rzeczywistości, integrującymi naukę i sztukę, poezję i plastykę”. Tę zasadę streszczał celnie: „W poezji konkretnej forma jest zdeterminowana treścią, a treść formą. Poezja tradycyjna opisuje obraz. Poezja konkretna pisze obrazem”. Do najsłynniejszych realizacji należą „początekoniec” (1971), rozpisana na całą przestrzeń sali kompozycja „między” (1977) oraz oparta na rachunku prawdopodobieństwa „Alea iacta est”.

Zadebiutował w 1968 roku w nieistniejącej już wrocławskiej Galerii „Pod Moną Lizą”, a od 1971 współpracował z warszawską Galerią Foksal. Wziął udział w ponad 300 wystawach indywidualnych i zbiorowych w kraju i za granicą, reprezentując Polskę na najważniejszych prezentacjach poezji konkretnej i sztuki konceptualnej — m.in. „sound text –?concrete poetry– visual texts” w Stedelijk Museum w Amsterdamie (1970–1972), na 50. Biennale Sztuki w Wenecji (2003), gdzie w Pawilonie Polskim pokazał „Alea iacta est”, oraz na „Beyond Geometry. Experiments in Form, 1940s–1970s” w Los Angeles County Museum of Art (2004). Laureat nagrody Fundacji im. Nowosielskich (2001), zmarł w 2009 roku, na kilka tygodni przed otwarciem swojej wielkiej wrocławskiej retrospektywy „początekoniec”. Pozostaje światowej sławy artystą pogranicza poezji i sztuk wizualnych — i jednym z najbardziej oryginalnych umysłów polskiej awangardy.