Stanisław Fijałkowski

Stanisław Fijałkowski (1922, Zdołbunów – 2020, Łódź) był malarzem, grafikiem, pedagogiem i teoretykiem sztuki, jednym z najbardziej cenionych polskich artystów na świecie. W czasie wojny, w latach 1944–1945, był robotnikiem przymusowym w Królewcu. W latach 1946–1951 studiował w łódzkiej Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych, gdzie jego nauczycielem był Władysław Strzemiński. Został jego asystentem, a następnie profesorem, dziekanem i prorektorem, związując z uczelnią niemal pół wieku pracy (1947–1993). Należał do „kręgu Strzemińskiego”, grona artystów skupionych wokół myśli autora „Teorii widzenia”.

Kontakt ze Strzemińskim odcisnął trwałe piętno na jego postawie: wczesna twórczość Fijałkowskiego pozostawała pod wpływem unizmu. W drugiej połowie lat 50. zwrócił się ku abstrakcji, włączając do języka geometrii idee surrealizmu oraz inspiracje twórczością Picassa (cykl „Poeci”). Jego sztuka stała się jednak swoistym przezwyciężeniem abstrakcji: kierowała się ku symbolowi i kształtowaniu symbolicznego sensu. Fijałkowski był zafascynowany pismami teoretycznymi Wassily'ego Kandinsky'ego, które przełożył na język polski, oraz myślą Carla Gustava Junga. Jego medytacyjne, oszczędne kompozycje budują prywatny alfabet powracających znaków. Od lat 60. z równym mistrzostwem uprawiał grafikę, m.in. w słynnym cyklu „Autostrady”.

Jego międzynarodowa pozycja należała do wyjątkowych. Reprezentował Polskę na Biennale w São Paulo (1969) i na Biennale w Wenecji (1972), wystawiał na Biennale w Tokio (1968) i uczestniczył w Sympozjum Plastycznym Wrocław '70. Zdobył liczne nagrody na międzynarodowych biennale grafiki. Był laureatem Nagrody Krytyki Artystycznej im. C.K. Norwida (1977) oraz Nagrody im. Jana Cybisa (1989), a także Złotego Medalu „Gloria Artis”. Jego prace znajdują się w najbardziej prestiżowych kolekcjach świata, m.in. w Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Tate Gallery w Londynie, Galerii Trietiakowskiej i Muzeum Puszkina w Moskwie, Albertinie w Wiedniu, Stedelijk Museum w Amsterdamie oraz w Muzeum Sztuki w Łodzi. Łącząc rygor geometrii z duchową i symboliczną głębią, Fijałkowski pozostaje jednym z filarów polskiej powojennej awangardy i pomostem między dziedzictwem Strzemińskiego a sztuką współczesną.