Tadeusz Kantor

Tadeusz Kantor (1915, Wielopole Skrzyńskie — 1990, Kraków) był malarzem, reżyserem, scenografem, teoretykiem sztuki, autorem happeningów i reformatorem teatru — przez bogactwo i różnorodność dokonań jednym z najwybitniejszych artystów współczesnego świata. W latach 1934–1939 studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, m.in. u Władysława Jarockiego i Karola Frycza; w czasie okupacji założył podziemny Teatr Niezależny.

Inspiracją dla jego malarstwa były najnowsze trendy sztuki światowej, poznawane podczas podróży do Paryża i Nowego Jorku — tworzył dzieła w nurcie informelu, dadaizmu i sztuki konceptualnej. Na początku lat 60. zrezygnował z obrazowania rzeczywistości, realizując autorską ideę ambalaży (opakowań) oraz dzieł łączących malowane fragmenty z banalnymi przedmiotami znalezionymi. Przekonany, że „sztywne, uświęcone tradycją granice między sztukami należy znieść”, od 1965 roku realizował happeningi, współpracując z warszawską Galerią Foksal (m.in. „Panoramiczny happening morski”, 1967).

Równolegle prowadził założony w 1955 roku awangardowy teatr Cricot 2, w którym wystawiał najpierw dramaty Witkacego, a potem własne sztuki. W 1975 roku ogłosił manifest Teatru Śmierci, realizując legendarny spektakl „Umarła klasa” — seans pamięci, w którym staruszkowie wracają do szkolnych ławek, wlokąc za sobą martwe kukły dzieci. Pokazywany na całym świecie i grany około 1500 razy, przyniósł Kantorowi międzynarodową sławę. W latach 80. powstały kolejne arcydzieła Cricot 2 — „Wielopole, Wielopole” (1980), „Niech sczezną artyści” (1985) i „Nigdy tu już nie powrócę” (1988). Kantor zmarł nagle podczas próby swojego ostatniego spektaklu „Dziś są moje urodziny”; jego dziedzictwo dokumentuje krakowska Cricoteka.