Zbigniew Gostomski

Zbigniew Gostomski (1932, Bydgoszcz — 2017) był malarzem, twórcą eksperymentów artystycznych, fotografikiem i pedagogiem — postacią należącą do kanonu polskiej awangardy lat 60. i 70. W latach 1953–1959 studiował malarstwo w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie dyplom obronił w pracowni Michała Byliny, a następnie uzyskał specjalizację w pracowni tkaniny artystycznej. Z macierzystą uczelnią związał działalność pedagogiczną — w 1988 roku otrzymał tytuł profesora.

W 1966 roku był współzałożycielem oraz projektantem wnętrza warszawskiej Galerii Foksal, z którą pozostał związany do końca życia. Rok wcześniej wziął udział w pierwszym happeningu Tadeusza Kantora „Cricotage” (1965), co zapoczątkowało ich bliską współpracę; przez ponad dwadzieścia lat Gostomski był aktorem prowadzonego przez Kantora Teatru Cricot 2.

W twórczości reprezentował postawę racjonalistyczną, choć owoce jego pracy mają charakter sensualny. Na przełomie lat 50. i 60. stworzył „Przedmioty optyczne” — geometryczne kompozycje budowane z czerni i bieli o równomiernej gradacji, z których część otrzymała trójwymiarowe odpowiedniki w formie stalowych reliefów. W 1967 roku dziełem „Environment” wypełnił swą wielką ramą przestrzeń Galerii Foksal, czyniąc z niej obraz, wewnątrz którego znalazł się widz. Wyobraźnię artysty poruszały tematy idealnych figur geometrycznych, utopijnej architektury oraz obrazy nieskończoności czasu i przestrzeni; swoją sztukę ustanawiał na granicznych terytoriach, gdzie nauki ścisłe — zwłaszcza algebra i geometria — przechodzą niepostrzeżenie w alchemię i metafizykę.

Jego najważniejszym dziełem pozostaje „Zaczyna się we Wrocławiu” (1970), stworzone na historyczne Sympozjum Plastyczne Wrocław '70 i uznane przez krytyków za jedną z najważniejszych polskich wypowiedzi w sztuce konceptualnej. Była to realizacja z założenia nieskończona i prawdopodobnie niemożliwa do zrealizowania — liczył się w niej sam koncept, którym artysta wymierzał ironię w ideę tworzenia dzieł w przestrzeni publicznej w ramach oficjalnych imprez. W tym samym roku otrzymał Nagrodę Krytyki Artystycznej im. C.K. Norwida. Gostomski miał ponad 30 wystaw indywidualnych — większość w Galerii Foksal — a jego retrospektywa „Stan rzeczy” odbyła się w 1994 roku w Muzeum Sztuki w Łodzi. We wrześniu 2011 roku to właśnie jego wystawa „Zaczyna się we Wrocławiu” zainaugurowała działalność Muzeum Współczesnego Wrocław.